الزواج ظاهرة عقدية طبيعية تنشأ فيها علاقة قانونية بين رجل وامرأة من خلال عقد، ومن ثم يتم توضيح حقوق وواجبات الزوجين على أساس مبدأ العدالة. وبحسب بعض الباحثين فإن "الطبيعة أعطت الرجل مفتاح الإنهاء الطبيعي للزواج". وفي الواقع فإن الاهتمام الرئيسي لهذا البحث هو الإجابة على السؤال ما هي سلطة الزوجة في الطلاق القضائي في القانونين الإيراني والعراقي؟ تؤكد نتائج البحث هذه الفرضية الموجودة في القانون الإيراني، في حالات مثل عندما يكون الرجل غائباً أو تكون المرأة في ورطة. يمكن للمرأة أن تذهب إلى المحكمة وتطلب الطلاق. ويسمى هذا النوع من الطلاق بالطلاق القضائي، ويكون الطلاق وفق الأحكام الشرعية في ثلاث حالات: امتناع الزوج عن دفع النفقة واستحالة إلزامه بالإنفاق، وغياب الزوج ومشقة الزوجة وحرجها القانون العراقي عندما يكون غياب الزوج ضررا على الزوجة. لأن وجود الضرر وهو حرمان الزوجة من مخالطة الزوج يفترض في غياب الزوج لمدة سنتين. ولذلك فإن مجرد المطالبة بالضرر يكفي لإثبات الحق في الطلاق مع إضافة شروط أخرى. الكلمات المفتاحية: الطلاق، الطلاق القضائي، تقدير الزوجة

  «خسارت

بحث زهد و مسائل مربوط به آن از جمله مسائلي است كه از ديرباز توجه برخي از متفكران غربي و شرقي را در حوزه‌هاي مختلف تفسير، فلسفه، عرفان، تصوف و فلسفه اخلاق را به خود معطوف داشته است. امام محمد غزالي و آرتور شوپنهاور ازجمله متفكراني هستند كه علي‌رغم نظام فكري متفاوت، با نگرشي عارفانه به زهد و شيوه زاهدانه و پارسامنشانه در نظام فلسفي خود توجه كرده‌اند. غزالي زهد را به عنوان يكي از مقامات سالكان و عارفان معرفي مي‌كند و آن را به اعراض و بي‌ميلي نسبت ‌به دنيا و امورات آن به جهت دست‌يابي به لقاي حق تعالي در جهان آخرت تعريف مي‌كند، اما شوپنهاور جهان را اراده‌اي مي‌داند كه منشأ تمام دردها و رنج‌هاي موجود در اين عالم است و بر آن است كه هر آنچه در اين عالم وجود دارد، جلوه و نمود همين اراده است. بر همين مبنا، او زهد را به سركوب اميال و غرايز و محدود كردن خواسته‌هاي مطلوب و روي آوردن به امور نامطلوب با هدف نفي اراده تعريف مي‌كند. در نظر هر دو متفكر زهد، نتايجي را در پي دارد كه مهم‌ترين و اصلي‌ترين آن نيل به سعادت بشري است و با توجه به دخيل ‌بودن زهد در سعادت و كمال بشر از نگاه غزالي و شوپنهاور، بررسي و تطبيق ديدگاه‌هاي اين دو متفكر بزرگ، به نظر مفيد فايده مي‌رسد. جهان‌بيني‌هاي متفاوت حاكم بر نظام فكري اين دو انديشمند سبب گرديده تا مفهوم زهد و نتايج حاصل از آن، با وجود اشتراكات، داراي تفاوت‌هايي نيز شود. اين پژوهش درصدد آن بوده است تا ضمن لحاظ بستر و جهان‌بيني‌هاي متفاوت حاكم بر انديشه   غزالي و شوپنهاور، اشتراكات و افتراقات مفهوم زهد و نتايج حاصل از آن را، استنباط و تبيين كند.    واژه‌هاي كليدي: اراده، رياضت، زهد، سعادت، شوپنهاور، غزالي   

مسئل? دين و ايمان و ارتباط آن با عقلانيت يكي از مهم‌ترين مباحث فلسفي است؛ مسئله‌­اي كه از ديرباز محل بحث و بررسي انديشمندان و متفكران قرار گرفته است. اساساً نسبت و رابط? ايمان و عقل با يكديگر موجب شكل­گيري دو مكتب «ايمان­گرايي» و «عقل­گرايي» گرديده است كه هر كدام طرفداران خاص خود را در جهان اسلام و جهان غرب دارند. در پژوهش پيش رو، «امام فخرالدين رازي» از ميان متكلمان مسلمان و «سورن كي­ يركگور» به­عنوان فيلسوفي اگزيستانسياليست در غرب، به­دليل ديدگاه خاصشان در باب ماهيت دين برگزيده‌ شدند تا با روش توصيفي- تحليلي به بررسي و مقايس? ديدگاه اين دو انديشمند پرداخته ‌شود. پرسش اصلي اين است كه وجه اشتراك و افتراق كي ­يركگور و فخر رازي پيرامون ارتباط دين و عقل چيست؟ به‌نظر مي‌رسد كي­ يركگور در دست? ايمان­گرايان افراطي به­شمار مي­رود. وي بنيان دين را نوعي شورمندي مي­داند كه با عقل در تضاد است و در تمام طول تفكرات فلسفي­اش، سعي در نشان دادن آشتي­ناپذيري دين و عقل دارد. فخر رازي در دور? متأخر زندگاني خويش، با نظري? كي­ يركگور در بخشي از فلسف? دينداري خود همدل مي­شود و دين و گزاره­­هاي آن را فراعقلي و به دور از دسترس عقل در نظر مي­گيرد و همانند كي­ يركگور به ايمان­گرايي روي مي­آورد؛ اما تفاوت اين دو در اين است كه كي­ يركگور كل مجموع? دين و گزاره­هاي آن را دور از دسترس عقل درنظر مي­گيرد و در باب اثبات و تبيين دين و گزاره­هاي ­آن، عقل­ستيز محسوب مي­شود و ايمان­گرايي را پيشه مي­كند كه فراتر از عقل است؛ درحالي­كه فخر رازي فقط در بخشي از گزاره­هاي ديني به ايمان­گرايي روي مي­آورد و عقل را همواره پشتيبان گزاره­هاي ايماني در دست? خردپذير مانند مقام نبوت و وحي مي­داند؛ اما مواردي چون عذاب و ثواب اخروي را خردگريزي مي­داند. كلمات كليدي: ايمان‌گرايي، عقل‌گرايي، فخر رازي، كي يركگور، عقلانيت ايمان، دين   

مسئله عشق به خداوند به دليل تأثيرات فراواني كه هم به لحاظ عملي همبه لحاظ نظري در زندگي انسان دارد، همواره از جنبه‌هاي مختلف مورد توجه متفكران بسياري قرار گرفته است. از جمله متفكراني كه توجه ويژه‌اي به اين مسئله داشته‌اند مي‌توان به باروخ اسپينوزا و امام محمد غزالي اشاره كرد. اهميت مسئله سعادت انسان در نظر هر دو متفكر، آنها را به بررسي ماهيت عشق به خداوند و روش دستيابي به آن كشانده است. هر دو متفكر بر اين باورند كه انسان همواره در حال عشق ورزيدن است، اما از ميان متعلقات عشق انسان تنها متعلقي كه شايسته عشق‌ورزي است خداوند است، زيرا خداوند موجودي سرمدي است و عشق به او نيز سرمدي است. اين عشق، عشقي است كه مبتني بر معرفت و شناخت خداوند است. از اين رو تمام ابعاد زندگي انسان را تحت شعاع قرار مي‌دهد و به ميزان بهره‌مندي انسان از اين عشق، انسان سعادتمند مي‌گردد. لذا به دليل اشتراكات فراوان دو متفكر در مسئله عشق الهي اين پايان نامه به بررسي ماهيت، روش دستيابي و تأثيرات اين عشق در زندگي انسان از نظر دو متفكر مذكور پرداخته است و در نهايت به اين نتيجه رسيده است كه اگرچه اسپينوزا و غزالي با دو جهان‌بيني متفاوت به مسئله عشق پرداخته‌‌اند و مباني متفاوتي در اين زمينه دارند، اما در نهايت در ماهيت عشق به خداوند وكاركرد‌هاي آن در زندگي انسان اشتراكات قابل توجهي دارند. از جمله كاركردهاي مشترك اين عشق از نظر هر دو متفكر در زندگي انسان مي‌توان به كسب سعادت، زيست اخلاق مدارانه، آرامش نفس و نترسيدن از مرگ اشاره كرد.

   legal adaptation of it and the characteristics of the compensation agreement and a statement of benefits of compensation agreement where both parties estimate the amount of damage which leads to inhibition and sometimes without intervening the justice and control of estimation, whether through the judge or through the assistance of experts.    We shed light on the judicial authority regarding the compensation agreement in the Iraqi and Iranian laws and how the Iraqi law has released the hand of the judge in the matter of compensation agreement, whether by increasing or decreasing or even canceling this condition. As for Iranian law, the hand of the judge has been restricted in relation to compensation agreement and he was not allowed interfering with the modification of this condition, whether by increase or decrease based on the free will rule of contracts.

   چكيده يكي از دغدغه‌هاي اصلي و اساسي كه همواره براي انسان وجود دارد، شناخت خداوند است؛ تا جايي كه مي‌توان ادعا نمود خدا مهم‌ترين مسئل? انسان و فلسفه است. يكي از مباحثي كه مي‌توان در خصوص خداوند آن را پيگيري نمود بحث از   تشخص يا عدم تشخص خداوند است. آقاي ابوالقاسم فنايي نويسند? معاصر، در مقاله‌اي تحت عنوان خداي عرفان و خداي فلسفه؛ به بررسي تصوير خدا در عرفان و فلسفه مي‌پردازد. وي در مقال? مذكور،   بين خداشناسي دو نحل? فلاسفه و عرفا، تفاوت اساسي قائل مي‌شود. با پيگيري مطالب   مقال? مورد بحث   و بررسي شواهد و دلايلي كه آقاي فنايي به آن‌ها اشاره نموده است؛ به تشخص واجب‌الوجود در فلسفه و عدم ‌تشخص خدا در عرفان مي‌رسيم. آقاي فنايي با توجه به تعريف فلاسفه از   خدا، لوازم الهياتي منفي نظير غايب، مجهول و دور بودن خدا در فلسفه را نتيجه مي‌گيرد. برخي هم‌چون آقاي فنايي اختلاف‌نظر بين خداشناسي فلاسفه و عرفا را اختلافي زيربنايي و كليدي مي‌دانند تا جايي كه معتقدند ساير اختلاف‌نظرهاي بين آنان از همين‌جا يعني تفاوت در تعريف و تصور از خداوند سرچشمه مي‌گيرد. مقايس? اين دو تلقي از خداوند و تأمل در لوازم الهياتي و پيامدهاي منطقي آن‌ها بسيار آموزنده و در عين حال سرنوشت‌ساز است. ما در پژوهش حاضر با تحليل تقرير فلاسف? شاخص از تعريف خداوند و مقايس? خداشناسي فلسفي و عرفاني با هم، به اين نتيجه مي‌رسيم كه برخلاف مدعاي آقاي فنايي مبني بر غيريت خداي فلسفه و خداي عرفان، خداشناسي دو نحله در روش   با يك‌ديگر متفاوت است والّا تعريف خدا در فلسفه و عرفان به عنوان موجود مطلق بشرط‌لا و موجود مطلق لابشرط به يك معنا مي‌باشد. هدف اصلي در پژوهش حاضر بررسي صحت انتساب مدعاي آقاي فنايي به خداشناسي فلاسفه مسلمان است   و سعي بر اين است كه هم تصوير نسبت داده شده و هم لوازم منفي شمرده شده براي اين تصوير را با توجه به متون فلاسفه شاخص سه مكتب مشاء، اشراق و متعاليه پيگيري نماييم. اين پژوهش با روش توصيفي _ تحليلي پيگيري مي‌شود و روش جمع‌آوري اطلاعات، كتابخانه‌اي اعم از كاغذي و الكترونيك است.                كليد واژگان: تصوير خدا، خداي متشخص، خداي نامتشخص، ابوالقاسم فنايي، خداي فلسفه، خداي عرفان

مسئله‌ي سعادت و نجات از دغدغه‌هاي اساسي انسان بوده و از نگاه فيلسوفان مسلمان داراي اهميت ويژه‌اي است‌. پژوهش حاضر كه در پي بررسي كميت بهره‌مندان از سعادت و نجات از ديدگاه ابن‌سينا‌، سهروردي‌، ملاصدرا است‌، اين پرسش محوري را دنبال مي‌كند كه در حيات اخروي نسبت افراد اهل نجات به افراد اهل عذاب و گرفتاري از حيث كميت چگونه است‌‌؟ مباحث حكيمان مسلمان در اين مسئله حاكي از اين است كه آن‌ها اهل نجات و سعادت اخروي را اكثري مي‌دانند‌. اين نوشتار قصد دارد‌: اولاً شواهد و ادله‌اي بيان كند كه اين مدعا را تأييد مي‌‍‌كند. ثانياً چگونگي تأثير هر يك از اين شواهد و ادله را بر افزايش كميت نجات‌يافتگان و سعادتمندان تحليل و بررسي نمايد‌.   لذا در پي اثبات اين مدعا _ كه حكماي منظور در حيات اخروي اكثريت را اهل نجات مي‌دانند _   در نوشتار حاضر شواهدي كه دلالت بر اين مطلب دارند ذيل مباني خداشناختي‌، انسان‌شناختي‌‌، معادشناختي، هستي‌شناختي و آراء دين‌شناسانه آنان  احصا گرديده است‌. كيفيت تأثير هر يك از اين مباحث را بر كميت نجات‌يافتگان و سعادتمندان مورد بررسي قرار داده است‌. علاوه بر اهميت خود اين مباحث تحليل اين مباني حاكي از آن است كه‌ هر يك از اين مباني متضمن مطالبي است كه منجر به استنباط نجات اكثريت در حيات اخروي خواهد شد‌. از جمله‌ي اين شواهد و ادله مي‌توان به اين موارد اشاره كرد‌؛ صفات الهي حاكي از آن است رحمت الهي كه اصيل‌، واجب و ذاتي حق تعالي است‌، عموميتي فعلي دارد نه شأني و وسعت آن‌، عذاب الهي را كه امري عارضي است نيز در بر مي‌گيرد‌؛ چرا كه رحمت الهي غالب بر غضبش بوده و مصحح امكان نجات اكثري است‌.

مبحث وحدت در كثرت از مسائل مهم فلسفي است كه از دير باز سابقه اي طولاني در فلسفه داشته است.مفاهيمي همچون وحدت و كثرت از جمله امور بديهي هستند كه بي نياز از تعريف مي باشند.از اين رو،آنچه در تعريف آنها بيان شود،بيشتر توضيح لفظ است تا بيان مفهوم.آنچه در اين مقايسه مقصود است بررسي اصل وحدت در كثرت و ارتباط آن با حركت و تغيير در انديشه ي هراكليتوس و ملاصدرا و بيان وجوه اشتراك و اختلاف آنها پيرامون وحدتي كه پيوند دهنده اين كثرات است،مي باشد.هراكليتوس هر چيزي را در تغيير و دگرگوني مي بيند او معتقد است هرچيزي از اضداد تشكيل مي شود و نيروهايي در آن وجود دارند كه به طور همزمان از دو طرف بر هم اثر مي گذارند و از اين رو همواره دچار تنش دروني هستند.اين تغيير و در گذر بودن، پيوسته يك هماهنگي در ميان پديده ها به وجود مي آورد.اين هماهنگي،حاصل ستيزه و تنش دائم است .اينكه كثيري وجود دارد روشن است، اما در عين حال بايد وحدتي باشد كه موجب به هم پيوستن پديده ها شود.پديده ها به هم وابسته اند.اضداد اگرچه دگرگون و به يكديگر تبديل مي شوند،اما حاصل اين دگرگوني و اضداد،وحدت و هماهنگي است.در واقع ،همان گونه كه اضداد زاييده ي وحدت اند وحدت نيز نتيجه اضداد است.اين وحدت با كثرت به نحوي عجيب آميخته است به گونه اي كه بدون كثرت، چنين وحدتي امكان پذير نيست.وحدتي كه در ميان اين كثرات وجود دارد، پنهان است و اين اصل پنهان عالم همان لوگوس است،لوگوس، قانون جهاني و عقل كلي جهان است كه بر همه چيز و همه جا و همه كس فرمانرواست. ملاصدرا قائل به حركت جوهري است.حركت در جوهر كه فقط بر پايه ي اصالت وجود و تشكيك آن ممكن است،به اشتداد و تضعف است.نظريه ي حركت جوهري، فقط حركت در يك مقوله را اثبات نمي كند ،بلكه با اثبات حركت در جوهر جسماني ،كل عالم مادي يكپارچه در حركت خواهد بود.عالم ،موجودمتصل و متسلسل واحدي است كه به سوي غايتي روان است.اتصال و به هم پيوستگي موجودات و آمدن يكي از دل ديگري،نمايش سيلان و جريان يك حقيقت به سوي يك غايت است.ماهيات مي روند و مي آيند،اما وجود مادي امري جاري و باقي است.هر مرحله اي محصول مرحله ي قبلي و معد مرحله ي بعدي است.بدين ترتيب،عالم مادي در عين كثرت و تنوع از يك وحدت بنيادين برخوردار است؛وحدتي كه همه ي كثرات راه به هم مي پيوندد و همه امور به ظاهر متفرق را اجزاء و مراتب يك حقيقت قرار مي دهد. ازجمله وجوه اشتراك ايشان اين است كه هر دو به سيلاني فراگير در عالم قائل اند كه به پيدايش كثرت در عالم منجر مي شود و نيز به وحدتي در پس اين كثرت قائل هستند و از اين وحدت با تعبير وحدت در كثرت ياد كرده اند.واز جمله وجوه اختلاف ايشان اين است كه هراكليتوس به حركت ديالكتيكي قائل است و حركت را حاصل ستيز ميان اضداد مي پندارد،اما ملاصدرا وجود جوهر شي مادي را به خودي خود سيال مي داند.از نظر هراكليتوس وحدتي كه كثرات را به هم مي پيوندد، لوگوس است اما ، ملاصدرا اين وحدت را وجود مطلق مي داند .   

امروزه مسئل? اختفاي الهي به عنوان دليلي بر انكار وجود خداوند به كار مي‏رود. مسئل? خفاي الهي را اولين‏بار شلنبرگ به صورت برهاني مدون مطرح كرد. از نظر شلنبرگ اقتضاي صفت عشق و خيرخواهي مطلق الهي خودآشكارگي خداوند و ارائ? شواهد و قرائن كافي بر وجود خود است به گونه‏اي كه هيچ‏گونه شك و ترديدي در مورد وجود خداوند براي انسان باقي نمي‏ماند. اما خداوند شواهد و قرائن كافي بر وجود خود ارائه نكرده است و در خفاست، بنابراين خداناباوري و الحاد معقول و سرزنش‏ناپذير است. شلنبرگ بر اساس اين استدلال نتيجه مي‏گيرد كه خدايي وجود ندارد. اما بر اساس   فلسف? اسلامي به ويژه برهان صديقين، تصويري از ذات خداوند مورد توجه قرار گرفته شده است كه در آن خداوند در نهايت ظهور است و خفاي آن نيز مربوط به همين شدت و فرط ظهور است. بر اساس اين تصوير خداوند حقيقتي نيست كه در خفا و بطون و غياب مطلق باشد تا لازم باشد همواره با استناد به امور ظاهر بر وجود پنهان و غايب او استدلال كرد. بلكه مي‏توان وجود واجب تعالي را به گونه‏اي تصوير نمود كه وجودش ظاهر بلكه در نهايت ظهور است، به گونه‏اي كه نيازي به شاهد گرفتن موجودات ديگر غير از او، براي اثبات وجود او نيست. بر اساس برهان صديقين ملاصدرا، حقيقت هستي مساوي با ذات لايزال خداوند است. از نظر ملاصدرا وجود حقيقي فقط از آن خداوند است و هم? موجودات تجليات و مظاهر وجود او هستند كه نسبت آنها با خداوند مثل نسبت سايه به صاحب سايه است. وقتي سايه هست، به طريق اولي صاحب سايه بايد موجود باشد. پس وقتي موجوداتي در عالم هست، به طريق اولي خدا بايد موجود باشد. اگر انسان توفيق يابد و موجودات را اينگونه درك كند، خدا را در تمام مظاهر هستي خواهد يافت. مطابق چنين تصويري از خداوند برهان اختفاي شلنبرگ، قطع نظر از انتقادات ديگري كه بر آن وارد شده است، از اين حيث نيز قابل انتقاد است كه كارآيي آن تنها نسبت به تصوري خاص از ذات خداوند خواهد بود و مطابق تصوري كه در فلسف? اسلامي و به ويژه در برهان صديقين از ذات خداوند ارائه مي‏شود، برهان اختفا بلاموضوع مي‏شود و قابليت طرح خود را از دست مي‏دهد  

Analysis and Reflection on Henry Corbin's Understanding of the Concept of Shiite and Imamate in his Book Iraian Islam  

  AbstractOne of the most important topics of philosophy is philosophical Psychology.There are many philosophers that present their notes in this regard. Among thephilosophers of Islam, two of the most prominent are Avicenna and Mulla Sadra.In the philosophical Psychology of Avicenna, he has an opinion and presentsimportant and new arguments and, to the extent that he has been able to developthis science, but since he did not pay attention to an important issue, ie,substantial movement in this object, his philosophical Psychology is very differentfrom Sadra's. This article, as its name implies, compares the comparative formof these two sciences with its focus on the substantial movement and its impacton Sadra's philosophical Psychology in compare of Avicenna's.